Kijk snel! De bosanemoontjes zijn al bijna uitgebloeid. Hier en daar staat nog een klein plukje te stralen in de lentezon, dat zich gewillig laat vastleggen op de foto. Terwijl de mensenwereld stilstaat, gaat het leven in de natuur gewoon verder. De Portrettenmaker uit Hollandsche Rading – tussen Utrecht en Hilversum – is nu even de Natuurportrettenmaker.
Even geen portretten nu, maar lentenieuws. Deze week is het grote schoonmaak bij de zwarte spechten. Oude en nieuwe nesten – vaak in oude beuken – worden geïnspecteerd en opgeruimd. Het nest boven is al jarenlang in gebruik. Heel bijzonder, want het is een behoorlijk drukke plek in de omgeving van Amersfoort. Ik hoop maar dat het vrouwtje, dat hier wacht op een geschikt moment om weg te vliegen, zich niet te veel stoort aan de mountainbike route die opeens pal onder haar boom ligt. Jammer dat het pad niet 20 meter verder is aangelegd. Eeuwig zonde als het gezin na jaren nu opeens verhuist.
Het nest onder is op een plek waar ik al enkele jaren speur naar een paartje, in mijn woonplaats Hollandsche Rading (tussen Utrecht en Hilversum). En jawel, het mannetje lijkt dit wel een mooie locatie te vinden. Een stuk rustiger hier, en daarom zijn de vogels ook veel minder gewend aan wandelaars.
Ik laat ze lekker met rust. Over een week of drie, als de bladeren aan de bomen komen, dan is het een mooi moment om weer een kijkje te nemen. Dan vliegen de ouders af en aan met voer voor hun jongen – tenminste, áls ze voor deze plekken hebben gekozen.
Opeens is alles anders. Straten zijn leeg. Bedrijven vallen stil. En mensen worden ziek, velen overlijden. Ik heb lang getwijfeld hoe ik me tot deze nieuwe werkelijkheid moet verhouden. Het voelt op geen enkele manier passend om nu te schrijven over portretten maken terwijl wij noodgedwongen binnen schuilen.
Ik ga iets anders doen. Terug naar de natuur. Foto’s van de wereld buiten: planten en dieren die hun leven leven en het soms ook moeilijk hebben, maar altijd doorgaan omdat dat nu eenmaal is wat ze doen. Ze kunnen niet anders. Onze mensenwereld zal nooit meer hetzelfde zijn, maar in de natuur komt na elke donkere winter weer een nieuwe lente. Het gaat voorbij, en dan kunnen zelf weer naar buiten zo vaak en met zo veel mensen als we willen. Misschien hangen we wel een natuurfoto op canvas aan de muur als herinnering aan deze barre tijden. Kleine hoopvolle boodschappen van buiten, zoals deze sleedoorns die al twee weken uitbundig staan te bloeien!
“Loop maar door,” riep ik. “Ik maak nog even wat portretfoto’s.” Van dieren in dit geval. Zelden had ik zulke mooie vogels gezien als deze whiskered treeswifts diep in het regenwoud van Borneo, en ik wilde dolgraag hun afbeelding mee naar huis nemen. Best een uitdaging, want er was weinig licht en de vakantiecamera was niet al te lichtgevoelig. Gelukkig werkten ze mee en bleven ze lang genoeg stil zitten voor een paar fraaie close-ups. Het mannetje heeft de rode wangen, het vrouwtje de zwarte. Het zijn swifts, van de familie die we in Nederland kennen als gierzwaluw. Cadeautjes van de natuur, met een tekening alsof ze uit een sprookjesboek komen. Wat een geluk om zulke portretten te mogen maken!
Het was een heldere dag geweest, er hing vocht in de lucht en het beloofde een mooie avond te worden. Ik liet al mijn plannen voor de avond vallen en ben gewoon het bos in te gelopen om te genieten. Ik houd van die vochtige avonden – de vage heiïgheid creëert een mystieke wereld waarin je elk moment elfen en aardmannen kunt verwachten. En dan nog die paarse gloed van de zonsondergang erbij. Onwerkelijk mooi!
Ik was alleen, en daarom deze keer een portret van de naderende nacht op dat kleine stukje bos. Ga gerust een keer mee – het levert vast een uniek portret op!
…zie je dat alles gekleurd is. Ik weet niet meer wanneer ik het voor het eerst zag, dit gedicht, maar op de een of andere manier maakte het indruk. Het moet ergens op de middelbare school zijn geweest, misschien wel een poster op de ramen bij het vak Nederlands. De hele dag liep ik rond en verbaasde me er over dat inderdaad overal, overal, kleuren waren te zien. Zo vanzelfsprekend en toch: je moet het maar zien. De regel is van K. Schippers, en hij heeft meer opmerkelijk gewone dingen waargenomen. Ik moet er vaak aan denken als de wereld wat zwart/wit of grijs lijkt. Goed blijven kijken! Er is overal kleur.
Ik ben een enorme fan van zonsondergangen – en opkomsten, die ook – omdat héél kort de hele wereld een sprookje wordt. Eerder vertelde ik over het gouden uurtje, en weldra zal ik ook het geheim van het blauwe uurtje delen. Maar nu nog even gewoon genieten van al het moois dat zich zomaar laat zien.
Iets heel anders… Afgelopen weekeinde maakte ik een uitstapje naar een oude liefde: natuurfotografie. De winter nadert, en de grootste volksverhuizing ter wereld is in volle gang. Over het hele noordelijk halfrond trekken vogels naar het zuiden. Van al die vogels spreken de majestueuze kraanvogels wel heel erg tot mijn verbeelding. Ze broeden vooral in Scandinavië, en sinds enkele jaren ook voorzichtig in het Fochteloërveen.
Een prachtige plek om de trek van de kraanvogels mee te maken is het Lac du Der in Frankrijk. Hier verzamelen ze zich met tienduizenden om krachten op te doen voor het volgende deel van de reis. Vooral de continue zwermen die ’s avonds naar het meer terugkeren maken een onvergetelijke indruk!
Hier een klein portret van deze kraanvogeltrek. Dank, Chiel Kleisen, voor je gastvrijheid aldaar!
Op 4 oktober is het 350 jaar geleden dat Rembrandt stierf. Even rekenen… inderdaad, in het jaar 1669. Mijn eerste gedachte was: ik heb niet zo veel met Rembrandt. Nou ja, behalve dan het Rembrandt-licht, want dat kent iedere portretfotograaf. Dat is wanneer je het licht schuin van voren laat komen, zodat één kant van het gezicht wordt belicht en op de andere kant, de schaduwwang, nog nét een driehoekje van licht is te zien. Door het spel van licht en donker krijgt het gezicht diepte en komt het tot leven.
In mijn geheugen zitten stoffige herinneringen aan musea met zalen vol donkere schilderijen. Oh ja, en een wat scherpere herinnering aan die ene keer toen vader me meenam naar het Rijksmuseum om de Nachtwacht te zien. Er hingen veel gezichten van mensen met van die grote kragen. Ik stond met mijn neus bij één van die schilderijen en zag dat de kraag van dichtbij alleen maar bestond uit losse verfstreepjes, slordig door elkaar. Ik ging achteruit en de streepjes losten op in een illusie van een doorschijnende kanten kraag. Dichtbij, en weer veraf; ik wilde precies weten op welke afstand de losse streepjes een kraag werden. Het gaf een magisch gevoel, en dat iemand zoiets wist te maken vond ik wel echte kunst.
Nou vooruit, Rembrandt kon ook wel treffend echte mensen schilderen. Mensen van de straat met allerlei onvolkomenheden zoals bochels en pukkels en waterige oudemannetjesogen. Dat werd in die tijd nog niet zo veel gedaan. Onlangs was ik bij de tentoonstelling van Caravaggio in Utrecht. Deze Italiaanse schilder leefde van 1571 en 1610 – juist iets eerder dan Rembrandt. Ook hij schilderde al echte mensen en ook hij maakte prachtig gebruik van licht dat door een lamp wordt uitgestraald, door ramen binnenvalt of simpelweg van boven komt. De tentoonstelling liet goed zien hoe Utrechtse schilders werden beïnvloed door Carvaggio en zijn stijl overnamen. Over zijn betekenis voor Rembrandt lees ik vooral onzekerheid: ze hebben elkaar nooit ontmoet, misschien is Rembrandt indirect beïnvloed via de Utrechtse kunstenaars, wie weet?
In mijn jonge jaren heb ik gestudeerd in de Jodenbreestraat, tegenover de plek waar hij twintig jaar heeft gewoond en zijn Amsterdamse atelier hield. Er is nu een museum gevestigd, het Rembrandt huis. En zoals dat gaat met musea dichtbij: ik moet bekennen dat ik daar nog nooit ben geweest. Bij deze beloof ik plechtig aan de lezers dat ik dat nog dit jaar zal goedmaken. Want inmiddels weet ik dat ik wel degelijk iets heb met Rembrandt. Met zijn illusies, met zijn mensen en vooral met zijn licht.
Speciaal vanwege de 350e sterfdag van Rembrandt heb ik een aanbieding: je kunt jouw portret met Rembrandt licht laten maken voor slechts €49. Als je wilt zelfs met zo’n mooie kraag!
Klik hier als je meer wilt weten over deze actie.
Ooit was er een tijd dat ik vol trots van school kwam met mijn tekeningen. Het was een Jenaplan school met volop aandacht voor creativiteit. Drukwerkjes van llnoleumsnedes, zwarte wasco wegkrassen zodat de onderliggende oostindische inkt in prachtige kleuren tevoorschijn kwam, werkjes met gekleurd zand – ik heb er fijne herinneringen aan.
Dat fijne gevoel heb ik nog steeds als ik met foto’s bezig ben. Soms is het aardig om in Photoshop hier en daar wat te retoucheren of wat kleur of effect toe te voegen. En aan sommige foto’s kan ik uren priegelen om te kijken welke bewerking het mooist wordt. En als ik tevreden ben, dan is het weer net alsof ik in de middag thuis kom met mijn tekening in de hand.
Deze keer wilde ik een rookeffect uitproberen. Je ziet het vaker; ik vind het een mooi effect en wilde eens kijken hoever ik zou komen. Linde was bereid te poseren. Voor de rook heb ik een avond pakken vol wierook opgebrand – de geur heeft bijna twee weken in huis gehangen.
Natuurlijk verwacht ik niet dat mensen naar een portretfotograaf komen om zo’n rookfoto te laten maken. Ik bedoel: het kan en ik zal het met plezier doen, maar ik verwacht hiervoor weinig klandizie. Ik zie het als een soort Stier van Potter. Dit schilderij, dat hangt in het Mauritshuis, werd in 1647 geschilderd door Paulus Potter. Als je goed kijkt zie je dat er van alles aan mankeert. Het perspectief klopt niet, het dier zelf lijkt van losse onderdelen van verschillende dieren in elkaar te zijn gezet. Naarmate je langer kijkt, zie je steeds meer details die niet kloppen met het geheel. Toch maakt het schilderij indruk, en zie je in die details de vaardigheid van de schilder. Mogelijk is het schilderij juist met die bedoeling gemaakt: om indruk te maken en om te laten zien dat de schilder allerlei technieken beheerste. Technieken die hij ook voor een nieuwe opdracht kon inzetten.
Deze rookfoto zal minder geschiedenis maken dan de Stier. Maar het was enorm leuk om te maken en ja, net als vroeger was ik best trots toen ik het resultaat aan Linde liet zien.
De Portrettenmaker 