Herfstdromen

Is dit echt? Het hangt er maar van af wat je ‘echt’ noemt. De paddenstoelen zelf geven geen licht, in tegenstelling tot de haringen van laatst. Die haringen gaven wél echt licht; de enige ‘truc’ was een zeer, zéér lange belichtingstijd om dat kleine beetje licht ook op de foto zichtbaar te maken. Deze paddenstoelen niet, die zijn gewoon beschenen met een zaklantaarn. Dus de paddenstoelen zijn echt, het licht is echt, de voor-  en achtergrond is echt en na een flinke bewerking van dat alles in Photoshop is wat je ziet ook een echte afbeelding. Maar waar het me om gaat, zijn de dromen die zo’n beeld oproept. Gedachten over kaboutertjes die het licht hebben aangezet, over een bos vol sprookjes en mysterie.

Zo ook de herfstbladeren. Ik had een beetje genoeg van alle gekleurde blaadjes en paddenstoelen, en vroeg me af hoe ik iets kon maken dat alleen maar de sfeer weergaf van al die kleuren. Een heel oude truc: gewoon rond zonsondergang op pad gaan, als de kleuren blauwer en intenser worden, en dan een heel lange sluitertijd gebruiken.

Voor mij is dit de herfst van 2021. Vol dromen, vol mysterie. En vol met nieuwe plannen.

50. Lichtheid

Als je het eenmaal ziet, kun je het nooit meer niet zien. Jij maakt jouw verhalen, uit jouw verleden, jouw toekomst en jouw wereldbeeld. Veel van die verhalen ontstaan spontaan uit emoties of langsvliegende gedachten. Ga maar na: Wat komt er in je op bij het woord: ‘wijn’?

Misschien denk je aan dineren of uitgaan. ‘Lekker!’ of ‘Jakkes!’, al naar gelang je wel of niet van wijn houdt. De laatste vakantie, een alcoholverslaving, die vlek in je jurk of ‘Oh da’s waar, ik moet nog even wat wijn kopen voor dit weekeinde’. Iedereen heeft eigen ervaringen, emoties en gedachten bij het woord ‘wijn’.

Emoties en gedachten worden in je brein razendsnel omgevormd tot verhalen. Dat heb je geleerd als baby en als kind, en daar ben je een meester in geworden. In spirituele stromingen wordt wel gesproken over de ‘vergissing’: we denken dat wat we denken ook werkelijk wáár is. Of dat wat we zien, ook werkelijk waar is. In ‘Vier vragen die je leven veranderen’ heeft Byron Katie daar een leuke aanpak voor bedacht. Iedereen die haar een kwestie voorlegt over iets dat hen beknelt of dwars zit, stelt ze vier vragen. De eerste: “Is wat je denkt echt waar?” De meeste mensen zijn in het begin stellig overtuigd van hun waarheid en verdedigen die vol vuur. Dan komt de tweede vraag: “Kun je er absoluut 100% zeker van zijn dat wat je denkt, waar is?” Dan begint de twijfel toe te slaan. Komen er nuances en meningen: “Ja maar als dit en dat of zus en zo, dan vind je toch ook wel dat ik gelijk heb?”

Daarna komt de derde vraag: “Wie zou je zijn zonder die gedachte?” Iedereen reageert hetzelfde: Zonder die beklemmende gedachte zou ik vrij zijn! Zorgeloos, licht! En dan komt de afmaker: “Wat houdt je tegen om die beklemmende gedachte los te laten?”

Jijzelf. Jouw gedachten, jouw verhalen, jouw meningen. Jij kiest of je ze wilt geloven of niet.

47. Monsters

En zo ging de week in chateau Valogne voorbij. Instructie van Jan Geurtz, mediteren, wandelen en genieten van het natuurschoon en de gesprekken met anderen. Ik verbaasde me over het gemak waarmee dit nieuwe ritme en deze nieuwe omgeving deel van mij werden. Alsof het altijd al zo geweest was. Alleen die geest uit het verleden, die liet me niet los. Wat maakte dat ook hij zich weer liet zien in dit kasteel? Wat kwam hij vertellen?

Ik was niet de enige. Ook de anderen kwamen met hun geesten, verhalen en boodschappenlijstjes. Ik kreeg er de vinger niet achter, ondanks alle gesprekken en meditaties. Totdat de dag kwam dat ik weer in de auto stapte om afscheid te nemen van deze heerlijke plek, een tikje weemoedig.

Voor de lange reis terug greep ik een willekeurige CD die ik nog niet had beluisterd. U2. All that you can’t leave behind. Verdraaid zeg. Daar hadden we dan in dat kasteel gezeten, met allerlei zaken die we niet achter ons hadden kunnen laten. Geesten uit het verleden.

Bono zong. It’s a beautiful day!
Ja, ondanks het vertrek was het een prachtige dag. Vandaag keerde ik huiswaarts met nieuwe inspiratie. Don’t let it get away.

Het tweede nummer klonk. You’ve got to get yourself together. Your’s stuck in a moment you can’t get out. Nou moe! Daar was deze hele week over gegaan. Hoe je wordt meegesleurd door je gedachten, en daar soms niet uit kunt komen. You are such a fool, to worry like you do. Natuurlijk!

Elevation kwam. Verheffing. Alsof de muziek deze week nog eens samenvatte. En daarna Walk on! Ga door. Geef niet op. Leave it behind. You’ve got to leave it behind!

Alles kwam samen. Dit was de boodschap. De geest uit het verleden was ik zelf. Het kasteel, de mensen, dit hele verblijf was ik zelf. En elk monster dat mij ooit angst had aangejaagd of ooit nog zou proberen angst aan te jagen, was niets anders dan ikzelf. Want ik ben de Koning van de Wereld. Mijn wereld.

Het is één ding om iemand te horen zeggen dat de werkelijkheid anders is dan je altijd denkt en dat je eigenlijk zelf de wereld bent. Maar het is onvoorstelbaar om dat ook werkelijk zo te voelen.

Het was een mooi verblijf, daar in Chateau Valogne.

36. Onvolmaakt

Ik dacht altijd dat ik de enige was. In tekeningen en schilderijen maakte ik altijd opzettelijk een storende fout, zodat iedereen naar die fout zou kijken. “Het is een prachtig schilderij, alleen dat ene ding daar. Wat jammer nou, het is bijna perfect!” Voor mij schuilde de perfectie juist in die fout. Overigens vernam ik dat een gerenommeerd Japans schilder – ik ben zijn naam vergeten, als ik hem weer tegen kom zal ik het hier melden  – precies hetzelfde deed. In elk kunstwerk één opzettelijke fout, om daarmee de hoogst mogelijke staat van perfectie te bereiken.

Onlangs nodigde iemand mij uit om tijdens een meditatie te proberen de volmaakte staat van ‘Zijn’ te benaderen. Het zou een gelukzalige staat moeten zijn, niet verstoord door gedachten of emoties. Geen wil om iets te bereiken of veranderen, alleen maar Zijn. Ik stelde me een soort zwart gat voor dat alles opzuigt zodat er niets meer overblijft. Helemaal niet fijn. Gelukkig heb ik die volmaakte staat nog lang niet bereikt, want tijdens de ‘volmaakte stilte’ hoorde ik het bloed ruisen door de bloedvaten in mijn oren, de rode bloedlichaampjes klotsend en botsend tegen elkaar en tegen de celwanden. Zoals ik al zei: mijn gedachten springen alle kanten op.

Perfectie is saai. Het is af. Je hoeft er niets meer mee en je kunt er ook niets meer mee. Een wit papier zonder enige smet, een ronde cirkel zonder ribbeling, wat heb je er aan? Juist de imperfectie trekt mij aan. De hap uit de zon vanmiddag tijdens de zonsverduistering. De klaprozen die alle regels van de kunst schenden. Zo wil ik het hebben.

Wie kan rusten in onvolmaaktheid, weet wat perfectie is.

23. Nieuw leven

Open je ogen.

Je bent op de bodem. Dieper kan niet. En daar ontstaat het nieuwe leven.

Ik blijf me er over verbazen. Hoe bijzonder is het dat uit wat mineralen en wat vocht – behoorlijk levenloze zaken toch – opeens iets levends kan ontstaan. Iets wat de voedingsstoffen opslurpt en cellen gaat vormen, structuren die naar beneden en naar boven groeien, die licht omzetten in een kracht waarmee atomen en moleculen op een andere manier worden geordend zodat er een boom ontstaat. Bevatten die mineralen en dat vocht misschien ook iets van een levensenergie? Alles is energie, heb ik geleerd. Zelfs materie, zelfs moleculen en atomen bestaan alleen maar uit energie. Zwaartekracht, massa, de keiharde oppervlakte van een rots: op quantumniveau is er alleen maar kracht en energie.

Leven. Zomaar op deze eenzame planeet die door het koude heelal zwerft. Zomaar in het diepste dal waarin je je kunt bevinden…

22. De bodem

En dan bereik je de bodem.

Allemaal vertellen ze hetzelfde verhaal. In andere woorden, of misschien vanuit een ander gezichtspunt. Eckhart Tolle over de Kracht van het Nu. Byron Katie met haar vier vragen die je leven veranderen. Jan Geurtz over de verslaving aan denken en vinden van je ware zelf. Hans Knibbe over de vrije en pure dimensie van Zijn. Jelle Hermus over Leven met de wind mee. De Dalai Lama over wijsheid voor de moderne wereld. Deze week ontving ik prachtige oude lezingen van Alan Watts; hetzelfde verhaal. De beginselen zag ik terug in de Emotionally Focused Therapy van Sue Johnson, en in de Geweldloze communicatie van Marshall Rosenberg. Is het waar wat je denkt?

Opvallend hoeveel van hen eerst zelf de bodem moesten bereiken. Niets moet er van je overblijven. Je wereldbeeld, je ego moet versplinterd worden. En dan, alleen in je diepste dal, heb je een keuze. Blijven zitten, of je oprichten.

21. Woede

Flashback. Twee april. Redeloze woede raast in mij. Als het leven een film was, zou ik superkrachten krijgen en alles in puin slaan, in vuur en vlam zetten. Emoties, gevoel dat ik juist gisteren terug heb gevonden kan nu geen kant op. Woede, alles moet kapot!

Het is grote onzin. Ik weet het. Maar stop het nu eens niet weg. Voel het, net als vroeger, doorleef het, weet dat het onzin is maar laat de energie stromen. Duistere energie, vernietigende energie, maar hoe dan ook energie. Laat stromen, zie hoe het stroomt, voel hoe het stroomt.

Neem de tijd om deze storm te laten uitwoeden, alles te laten vernietigen. Pas als de grond is zwartgeblakerd, kijk dan of er nieuw leven ontstaat…

14. Omarmen

“Ik vind hem eng,” zei ze. “En zeker niet geschikt Valentijn. Ik zie het al voor me: Laat uw hart uitrukken door de Portrettenmaker!

Ik schoot in de lach. Natuurlijk had ze gelijk. Het was een te haastige poging geweest om nog even snel iets in elkaar te flansen. Toch raakte het me, want hoe slecht het resultaat ook is, ik houd niet van afwijzingen.

“Omarm je pijn,” zegt mijn spirituele leraar altijd. “Pijn is een kans om spiritueel te groeien.”

Ja ja, ik weet het. Geniet van je ellende. Houd van je verdriet. Prijs jezelf gelukkig als je relatie in de soep loopt. En knuffel je tekortkomingen en je fouten, want ze horen bij jou en ze mogen er zijn.

Nou vooruit, knarsetandend. Ik weet dat hij gelijk heeft. Want niets doet meer pijn, dan het niet willen ervaren van pijn. Voilà één van mijn mooiste mislukkingen. Kom maar op met uw kritiek. Ik smoor het in liefde

10. Twee dennen

Twijfel kruipt als kleine spinnetjes omhoog. Is die zwerftocht nou wel helemaal zo’n goed idee? In een fractie van een seconde heeft mijn brein alle redenen klaar waarom het beslist géén goed idee is. Het is een vlucht. Het is obsessief gedrag. Het is gevaarlijk. Het is een fantasie. Het is nutteloze tijdverspilling. Het is pathetisch. Het is absurd. Het is onzin. Het is… het is… het is…

Ik ben het eens met mijn brein. Maar zodra ik de twee bomen zie, weet mijn hart dat ik goed zit. Ze raken me, die dennen. Diep.

Mooie plek voor een kleine rustpauze. Tijd om mijn vermoeide hoofd te rusten te leggen. Deze eerste dagen hebben me uitgeput.

9. Vaag

Lichtelijk verbijsterd staarde de docent naar mijn foto. Het was de laatste sessie, en iedereen had zijn Meesterwerk meegenomen: een kopie van – of een foto in de geest van – een andere vakfotograaf.

‘Maar…’ aarzelde hij, onzeker wat hij ermee moest. ‘Deze is onscherp!’

Ik schoot in de lach. ‘Dat is de bedoeling. Hij was eerst haarscherp, en ik heb flink wat moeite moeten doen om hem in de nabewerking zo vaag te krijgen. Kijk maar.’ Ik toonde het andere werk aan de groep. Een volledig vaag portret van een onbekende fotografe, niet meer dan wat lichte vlekken tegen een zwarte achtergrond. Mijn foto was een vrijwel identieke kopie, maar mooier en in kleur.

Dat was lang geleden.